Burun boşluğunu ikiye ayıran kıkırdak ve kemik bölmeye septum denir. Bu bölmenin tam ortada durması nadirdir; toplumun büyük bölümünde bir miktar eğrilik vardır ve çoğu şikâyet yaratmaz.
Şikâyet başladığında ise tablo değişir: tek taraflı tıkanıklık, ağız açık uyuma, horlama, sık burun kanaması ve koku alma azlığı günlük yaşamı etkiler. Septoplasti bu şikâyetleri gidermeye yönelik ameliyattır.
Septum deviasyonu nedir?
Septum deviasyonu, burun içi bölmenin bir tarafa kaymış olmasıdır. Doğuştan olabileceği gibi, çocukluk ya da erişkinlik döneminde geçirilen bir travma sonucu da gelişebilir.
| Belirti | Nedeni |
|---|---|
| Tek taraflı burun tıkanıklığı | Dar taraftaki hava yolunun daralması |
| Ağız açık uyuma, ağız kuruluğu | Burun solunumunun yetersizliği |
| Horlama, uyku kalitesinde bozulma | Üst hava yolu direncinin artması |
| Sık burun kanaması | Eğri bölge üzerindeki mukozanın kuruması |
| Yüz ve baş ağrısı | Septumun yan duvara temas etmesi |
| Koku alma azlığı | Hava akımının koku bölgesine ulaşamaması |
| Tekrarlayan sinüzit | Sinüs ağızlarının havalanmasının bozulması |
Ameliyat kararı nasıl verilir?
Karar görüntüye göre değil, şikâyete göre verilir. Kimsenin "eğri septumu olduğu için" ameliyat olması gerekmez.
Değerlendirme sırası:
- Şikâyetin tanımlanması — ne zamandır var, hangi tarafta, gece mi gündüz mü
- Muayene — endoskopik olarak septum, konkalar ve burun kapakçığı ayrı ayrı incelenir
- Alerji ve iltihabi nedenlerin dışlanması — bunlar varsa önce ilaç tedavisi denenir
- İlaç tedavisine yanıtın değerlendirilmesi
- Cerrahi kararı — yapısal darlık sürüyor ve yaşam kalitesini etkiliyorsa
Amerikan Kulak Burun Boğaz ve Baş-Boyun Cerrahisi Akademisi'nin septoplasti klinik göstergeleri de benzer bir sıralama önerir: cerrahi, belgelenmiş bir tıkanıklık ve buna eşlik eden şikâyet üzerine planlanır.
Cerrahi mi, ilaç tedavisi mi?
Bu soru literatürde geniş biçimde çalışılmıştır.
- Hollanda'da yürütülen çok merkezli pragmatik bir randomize kontrollü çalışma (The Lancet, 2019), septum eğriliğine bağlı burun tıkanıklığı olan erişkinlerde septoplastinin ilaç tedavisine göre daha iyi sonuç verdiğini bildirmiştir.
- Birleşik Krallık'ta yürütülen NAIROS çalışması (2024), septoplastinin ilaç tedavisine kıyasla hastaların bildirdiği burun şikâyetlerinde belirgin iyileşme sağladığını göstermiştir.
- Randomize çalışmaları bir araya getiren sistematik derleme ve meta-analiz de benzer bir sonuca ulaşmıştır.
Bu bulgular, yapısal eğriliğin ilaçla düzelmeyeceğini gösterir. Ancak alerji, rinit ya da sinüzit tabloya eşlik ediyorsa bunların tedavisi cerrahiden önce ya da cerrahiyle birlikte planlanır.
Ameliyat nasıl yapılır?
Septoplasti genellikle genel anestezi altında yapılır ve 30–60 dakika sürer.
- Burun içinden kesi — dışarıda kesi yapılmaz
- Mukozanın kaldırılması — septumun kıkırdak ve kemik yapısına ulaşılır
- Eğri bölümlerin düzeltilmesi — eğri kısımlar düzeltilir, gerekirse çıkarılıp düzeltilerek yerine konur
- Destek yapısının korunması — burnun çökmesini önlemek için yeterli kıkırdak çerçeve bırakılır
- Gerekiyorsa konka küçültme
- Mukozanın yerine yerleştirilmesi ve sabitlenmesi
Dışarıdan hiçbir kesi yapılmadığı için tek başına septoplastide burnun dış görünümü değişmez.
Septoplasti mi, septorinoplasti mi?
| Septoplasti | Septorinoplasti | |
|---|---|---|
| Amaç | Yalnızca solunum | Solunum + dış görünüm |
| Kesi | Burun içi | Burun içi (± kolumella) |
| Dış görünüm | Değişmez | Planlandığı gibi değişir |
| Süre | 30–60 dakika | 2–3 saat |
| Atel | Genellikle gerekmez | Gerekir |
Hem nefes darlığı hem şekil şikâyeti varsa iki işlemin aynı seansta yapılması, ikinci bir ameliyat ve ikinci bir iyileşme dönemi gerektirmediği için tercih edilir. Ayrıntı için burun estetiği ameliyatı sayfasına bakabilirsiniz.
İyileşme süreci nasıl ilerler?
| Dönem | Beklenen durum |
|---|---|
| İlk 2–3 gün | Tıkanıklık, hafif sızıntı, kabuklanma |
| 3.–5. gün | Varsa tamponun alınması, rahatlamanın başlaması |
| 1. hafta | İşe dönüş (masa başı işlerde) |
| 2.–3. hafta | Belirgin nefes rahatlaması |
| 1.–3. ay | Burun içi iyileşmenin tamamlanması |
İyileşme döneminde:
- Burun yıkama (tuzlu su) düzenli yapılır; kabuklanmayı azaltır.
- Burun sümkürme ilk günlerde kaçınılır.
- Ağır egzersiz 2–3 hafta ertelenir.
- Sıcak duş, sauna ve hamam ilk haftalarda önerilmez.
Riskler nelerdir?
Septoplasti güvenlik profili iyi bilinen bir ameliyattır; ancak her cerrahi işlem gibi risk taşır:
- Kanama
- Enfeksiyon
- Septumda delinme (perforasyon)
- Burun içinde yapışıklık (sineşi)
- Şikâyetin kısmen sürmesi ya da yeterince düzelmemesi
- Koku alma duyusunda geçici değişiklik
- Burun sırtında destek kaybına bağlı şekil değişikliği (aşırı kıkırdak alınırsa)
Bu liste kapsayıcı değildir; size özel riskler muayene ve aydınlatılmış onam sürecinde ayrıca konuşulur.
Ameliyat sonrası ulaşılan rahatlama düzeyi kişiye göre değişir. Alerjik rinit gibi eşlik eden durumlar sürerse, cerrahi sonrası da ilaç tedavisine devam edilmesi gerekebilir.
